Een brug slaan van het kloosterleven en haar liturgische ritme naar moderne psychische zorg. Het is de rode draad in de vierdaagse Kloosterretraite ‘Zingeving, geloof, ontmoeting en psychisch lijden’, die in november plaatsvindt in Abdijhoeve Bethlehem. Bedoeld voor mensen met psychisch lijden én hun naasten. “We hopen dat de verbinding tussen persoonlijke problematiek en God wordt geactiveerd.” Het retraiteproject, waarbij onder meer de Theologische Universiteit Apeldoorn (TUA), de VU en Eleos betrokken zijn, komt mede tot stand met steun vanuit Fonds Kerk en Wereld.
Het idee voor de retraite ontstond in een gesprek dat Bart van den Brink, psychiater en docent psychologie aan de TUA, voerde met de prior van de door hem vaak bezochte Abdijhoeve Bethlehem bij Doetinchem. Daarin kwam een element uit de bekende Regel van Benedictus over aandacht voor de zieken ter sprake, vertelt Marijn Bouma. Hij is als student-assistent nauw betrokken bij de voorbereidingen op de retraite, die ruimte biedt aan acht duo’s. “Meestal denken we bij ziekte vooral aan het fysieke. Maar Van den Brink zei gekscherend tegen de prior: er moet toch ook een plek zijn voor psychisch zieken?”
Het idee achter de retraite gaat echter dieper dan een gekscherende opmerking. Van den Brink ziet al langer dat er veel geestelijke nood is onder mensen die te maken hebben met psychische problemen én dat de focus binnen de GGZ vooral ligt op behandeling van klachten. “Er is daarbij weinig ruimte voor een holistische benadering, waarbij er ook wordt gekeken naar de plek van naasten, en waarin ook zingevingsvragen een rol mogen spelen.”
Verbinding met God
De kloosterretraite, die begeleidt wordt door Van den Brink en psycholoog Arthur Hegger, wil juist ruimte bieden voor deze elementen. Om te beginnen door deelnemers op te laten gaan in het kloosterritme. Bouma: “Meestal is structuur een probleem bij psychisch lijden. Het is moeilijk om uit bed te komen, zin in de dingen van de dag te vinden. We hopen dat de confrontatie met het ritme van het klooster al iets losmaakt. En dat er daarmee ruimte ontstaat voor grotere vragen. Waarom overkomt mij dit? Waar is God in mijn lijden? Wat geeft mijn leven nog betekenis? We hopen dat we door die vragen heen, met behulp van werkvormen en gesprekken, samen kunnen zoeken naar antwoorden en verdieping vanuit de christelijke traditie. En dat deelnemers hun eigen situatie kunnen verbinden met God.”
De retraite is bedoeld voor duo’s, waarmee er ook oog is voor degenen die naast mensen met psychische problemen staan: ouders, partners, vriend(in)en of andere naasten. “We hopen dat de retraite ook die verhouding ‘boven water tilt’ en dat er zo meerdere elementen worden aangeraakt die mensen mee kunnen nemen naar hun dagelijks leven. Het ritme, de spiritualiteit én de verbinding met je omgeving.”
Wetenschappelijk onderzoek
De retraite vormt de kern van een wetenschappelijk pilotonderzoek van de TUA en de Vrije Universiteit (VU). Deelnemers wordt gevraagd een vragenlijst in te vullen (vooraf en na afloop), ze krijgen na de retraite een interview van ongeveer een uur en enkele maanden later volgt nog een kort interview. “Op die manier hopen we echt een goed beeld te krijgen van het effect van de retraite”, vertelt Bouma. “Met als mogelijke uitkomst dat we naar aanleiding van het onderzoek deze retraite nog eens herhalen.”
De steun van het fonds is voor het retraiteproject van groot belang. “Zonder de financiele steun van Kerk en Wereld hadden we deze retraite simpelweg niet kunnen organiseren, dus we zijn daar enorm dankbaar voor.”